حرف دیروز(17)- محکم و متشابه/ هدف نهایی انتخابات

حرف دیروز(17)- محکم و متشابه/ هدف نهایی انتخابات

(17/5/1388- 282)

 

 ... لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنتُمْ تَعْلَمُونَ

 ... برای چه لباس باطل را بر تن حق می‌پوشانید؟ و حق را پنهان می‌کنید؟ در حالی که [آن را] می‌دانید.

(بخشی از آیه 71 سوره‌ی آل عمران)

 

   در بررسی آیات قرآنی، طبق یک دسته‌بندی، این آیات را می‌توانیم به آیات محکم و آیات متشابه تقسیم‌بندی کنیم.

  طبق یک تعریف ساده، می‌توانیم بگوییم که محکمات آن دسته از آیاتی هستند که مفهوم آن به وضوح روشن است و برای تعبیر آنان نیاز به استناد به آیات دیگر نیست ولیکن به عکس برای دریافت معنای دقیق آیات متشابه، باید آن معنایی از آنان را بپذیریم که با آیات محکم سازگار است و در تضاد با آنان قرار ندارد.

در یکی از شعار نوشته‌های مربوط به انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری، با پلاکاردی با مضمون این عبارت مواجه شدم: "هدف نهایی انتخابات، حفظ اسلام است".

  اگر بخواهیم از همان عبارت و مفهوم محکم و متشابه در سیاست و ادبیات سیاسی نیز استفاده کنیم، باید دقت کنیم که چنانچه برخی گزاره‌های سیاسی دارای امکان حمل بر تأویل‌های گوناگونی باشند، تنها آن برداشت‌هایی از آن صحیح است که سازگار با محکمات آن ایده باشند.

  برای مثال یک تعبیر از این عبارت می‌تواند چنین باشد که با برگزاری صحیح و شایسته‌ی یک انتخابات در یک حکومت بر اساس ایده‌های اسلامی، این امر و کیفیت موجب دلگرمی و باور بیشتر مردم به شیوه حکومت‌داری آن روش و منش و اثبات بیشتر توانمندی اسلام می‌شود و در واقع نه تنها "هدف"، بلکه "نتیجه‌ی غائی" چنین شیوه‌ی عملکردی اقبال بیشتر مردم به اسلام و در نتیجه، حفظ آن می‌باشد.

  اما، شاید گروهی از این بیان برای خود چنین مجوزی را استنباط کنند که با توجه به اینکه هدف نهایی، حفظ اسلام است، بنابراین هر امر و شیوه‌ای در اجرای انتخابات مجاز و مباح است تا نتیجه انتخابات آن گردد که به زعم آنان در راستای حفظ اسلام است. یعنی در واقع فرض شود که چون هدف حفظ اسلام است، بنابراین ایرادی وجود ندارد اگر که از هنجارهای مربوط به انتخابات بگذرند به این علت که آن هدف به دست آید و یا "موضوع مهم‌تر اینکه" گمان کنند که اگر فرایند انتخابات یا نتیجه‌ی آن به خیال آنان موجب آن هدف نمی‌شود یا در تعارض با آن قرار دارد، تنها به ظاهری از آن وسیله و ابزار(انتخابات) بسنده نمایند و در واقع، آنگونه عمل کنند که آن را برای هدف مد نظرشان مناسب می‌دانند.(در نوشته‌های پیشین، اشکالات وارد بر این نگاه، حتی از منظر اسلامی نیز، مورد بحث قرار گرفته است)

   اینجاست که توجه به مفاهیمی مانند "محکم و متشابه" و یا "مطلق و مقید" در فهم صحیح یک گزاره باید به کار آید.(اصطلاح مطلق و مقید را نیز به طور ساده می‌توان چنین تعریف کرد که اگر بیانی -مثلاً حدیثی- در همه‌ی شرایط صحیح باشد، مطلق است و اما اگر بیانی با وجود شرایطی خاص مصداق داشته باشد، مقید است). در شکل حکومت جمهوری اسلامی نیز، امّهات باورها، ارزش‌ها و روش‌ها در قانون اساسی آمده است و در سیره عملی و نیز کلام رهبر فقید آن نیز، محکماتی همچون "میزان رأی ملت است" وجود دارد که بدیهی است هر گونه تأویل و تفسیری را از غیر آن(در تضاد با آن) نمی‌پذیرد.

(نقش و اهمیت منحصر به فرد مردم و حجت بودن حضور آنان در تشکیل یا عدم تشکیل حکومت در صدر اسلام و در کلام، سنت و سیره امامان، در نوشته های پیشین مورد بررسی قرار  گرفته است.)

برخی نوشته‌های مرتبط:

حرف دیروز(11)- مجاهد پیر

جمهوری اسلامی گاهی یک کلمه کم، گاهی یک کلمه بیش

نهاد دینی، نهاد حکومتی

حدود و ثغور نقد

نهاد مرجعیت - نهاد حاکمیت

مجمع تشخیص مصلحت ملی/ مردم- قسمت دوم و سوم 

 

   + مهدی رزاقی - ۸:٢٧ ‎ب.ظ ; ۱٧ امرداد ۱۳۸۸