تحزّب

تحزّب

(19/3/1388- 273)

  این موضوع روشن، گاهی مغفول می‌ماند که تحزّب در شکل مفید آن، تنها منحصر به حزب سازی نمی‌شود؛ ایجاد حزب می‌باید که بر اساس مبانی و بنیان‌های معین و نیز تعریف اهداف و برنامه‌هایی بر آن اساس باشد. در این حالت، در واقع گروهی از افراد هم‌اندیشه و هم‌رأی یا دارای اشتراک زیاد، بر اساس مبانی مشترک‌شان، می‌توانند اهدافی را در حوزه‌ها و شئون متفاوت تعریف و تعیین کنند و بر اساس آن در گروه های تخصصی‌تر به تدوین برنامه‌های اجرایی و عملیاتی بپردازند. در کار حزبی بر اساس مرام‌نامه‌ها، حدود و چارچوبی برای حزب و در واقع اعضای آن تعریف می‌شود که تقید و پایبندی به روش کار و نیز نتایج و تصمیمات آن از لوازم جدی تحزب است. نباید این چنین باشد که گروهی منافع تحزب را بخواهند، اما خود را متعهد به قواعد کار ندانند؛ البته روی دیگر این موضوع، اعتبار فردیت و استقلال فردی است که لااقل باید در آیین‌نامه‌های حزبی این ارتباط و تعامل روشن شده باشد.

  در کشور ما برخی گروه‌ها، جمعیت‌ها و مجامع، کارکرد شبه حزبی دارند و در سال‌های اخیر، مجدداً تمرکز و توجه به تحزب فزونی یافته است. با این حال، هنوز برخی هنجارهای رفتار حزبی مستقر نشده است که از نمونه‌های اخیر آن می‌توان به برخی حمایت‌ها در انتخابات ریاست جمهوری اشاره نمود.

 برخی از اعضای نوعاً اصلی و اثرگذار بعضی از احزاب و مجامع شبه حزبی  در این دوره  بر خلاف تصمیم گروه متبوعشان، حمایت خود را از یکی دیگر از نامزدهای انتخابات اعلام کرده‌اند. این موضوع زمانی بیشتر قابل توجه می‌شود که نامزد مورد حمایت این افراد(آقای کروبی) طی سال‌های اخیر، تأکید زیادی بر انجام کار حزبی داشته‌اند و خود نیز با توجه به اینکه یکی از مشکلات فضای سیاسی کشور را نبود احزاب و کار حزبی برشمرده بودند، اقدام به تأسیس حزب جدیدی کردند(حزب اعتماد ملی) و در واقع ایشان کاندیدای حزب‌شان نیز می‌باشند.

   حال باید پرسید چنان که ایشان این تخطی از تصمیم یک گروه را برای اعضای آن در حمایت از خودشان می‌پذیرند، آیا این امکان را برای اعضای حزب خودشان نیز در حمایت از کاندیدای دیگر مقبول می‌دانند یا خیر؟

   از سوی دیگر با توجه به اینکه برخی از این افرادِ حامی بیان می‌دارند که جایگاه/ شأن رهبری اصلاحات را برای آقای خاتمی قائل می‌باشند و با توجه به حمایت وی از نامزدی دیگر(آقای میرحسین موسوی)، باید دید که معنی رهبری اصلاحات چیست؟

  این جایگاه از نظر آنان و بر اساس گفته‌های‌ پیشین‌شان، قطعاً مقامی تشریفاتی مثل پادشاه یا ملکه یا مقامات معنوی در برخی کشورها یا آیین‌ها برای تکریم ظاهری صرف و بدون نقش و اختیار و مسئولیت نیست. البته بدیهی است که هیچ یک از این امور، نافی اختیار و حق انتخاب و تصمیم افراد نیست، اما موضوع قابل بررسی و دقت، میزان لزوم پایبندی به نقش رهبر یا تصمیم جمعی و چرایی مخالفت یا تصمیم‌گیری مخالف با آن است(در یک بازه‌ی زمانی مقبول، تقدم و تأخر زمانی تصمیم فردی و حزبی، دلیل قانع کننده‌ای برای این اختلاف به نظر نمی‌رسد.).

    پاسخ به این پرسش‌ها و یافتن دلایل رسیدن به این تصمیم متفاوت،  از یک سو با توجه به اهمیت موضوع و شرایط خطیر موجود و از سوی دیگر با توجه به منابع اطلاعاتی و آماری یکسان(مثلاً تعداد آراء احتمالی، امکان فعالیت با نهادهای موجود، ضرورت تغییر، ضرورت تجمیع آراء، احتمال رأی آوری و...) و اهداف نزدیک مد نظر این افراد و احزاب ضروری‌تر به نظر می‌رسد؛ البته هر دو سوی این موضوع، به ارائه‌ی توضیحاتی پرداخته‌اند و از نظر نگارنده‌ی این سطور نیز شرایط به گونه‌ای نیست که به نفی همه جانبه و بی ریب و شک یک سو و تأیید همه جانبه‌ی بدون پرسش سوی دیگر منتهی شود و آن پرسش‌های دیگر نیز باید قطعاً در زمان مناسب خود طرح و پاسخ‌های آن مطالبه شود و هر کس مسئولیت خود را بپذیرد و تجربه و عبرت‌های حاصل از آن، پس از این به کار آید.

 

  در هر حال، آنچه که مفید به نظر می‌رسد، تبیین فراگیر افق‌ها، برنامه‌ها، معیارها، شاخص‌ها، اولویت‌ها، روش‌های عملیاتی حصول به آنان، نقشه‌ی راه، برنامه‌های زمان‌بندی شده، نتایج حاصل از مطالعات فرصت‌ها و تهدیدها و قوت‌ها و ضعف‌ها، شناسایی موانع و شیوه‌های مرتفع نمودن آنها، شناسایی منابع لازم و تعریف پروژه‌ها و مدیریت و کنترل آنان می‌باشد.

  همچنین، تعیین فرایندها، فعالیت‌ها، تعریف پروژه‌های بهبود، انجام کنترل‌ها و ارزیابی‌ها، بهبود پیوسته، برنامه‌های تعالی و... می‌باید که شناسنامه‌ی معرفی احزاب و خروجی مطالعات و تحقیقات آنان باشد.

   برای مثال فعالیت‌های  آقای مهندس موسوی و دیگر هم‌فکران ایشان(مانند آقای دکتر بهشتی و...) در قالب "جمعیت توحید و تعاون" چه در قالب مدل یا الگوی "زیست مسلمانی"، چه در قالب بیانیه‌ها و برنامه‌های اعلامی، می‌بایست و می‌باید نمایش دهنده‌ی تفکرات و برنامه‌های این گروه در شئون مختلف از جمله شئون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجرایی باشد و گام مهم بعدی تبیین عمومی و فراگیر این نتایج است که هم افکار و برنامه‌ها در معرض قضاوت قرار گیرند و هم اینکه از این تبادل و گفتگوی حاصل(دیالوگ) میان مردم و گروه‌ها، تفاهم بیشتری ایجاد گردد(در تفاوت تفاهم با مفاهمه یا تفهیم دقت شود).

 

  نباید فراموش شود که ایجاد تفاهم بین توده‌ی مردم و احزاب، به عنوان نمایندگان تفکرات موجود در جامعه، با تدوین و تبیین برنامه‌ها بر اساس سلسله‌ی اهمیت‌ها و اولویت‌ها قابل دسترسی می‌گردد و نه با بسنده کردن به دو-سه بیانیه و کلی‌پردازی‌های صرف و آن هم بدون مراعات اهم و مهم یا مقدمه و نتیجه؛ بدون این مراعات‌ها، ممکن است با افزوده شدن یا کاسته شدن یک مشاور با سلیقه یا علاقه‌ی خاص، سمت و سوی این بیانیه‌ها تغییر یابد و یا از کلیات به موضوعات جزئی و فرعی پرداخته شود(برای مثال پرداخته شدن به ابزاری مثل اینترنت در یکی از بیانیه‌های یکی از کاندیداها با توجه به اضافه شدن مشاوری فعال در این حوزه در حلقه مشاوران وی. [البته پرداختن به این ابزار هم در یک سامانه و منظومه‌ی هماهنگ و زنجیره‌ای سنجیده شده از زیرساخت‌ها، منابع سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، بانک‌های اطلاعاتی موثق، توانایی تحلیل و بهره‌برداری از داده‌ها در یک شبکه اطلاع‌رسانی کارآمد، مطلوب است، اما موضوع بحث عدم رعایت سلسله مراتب نیازها و اهمیت و اولویت آنان و عدم توجه به امکان به‌کارگیری و بهره‌برداری بهره‌ور از آن است]. 

 در اینجا، موضوع مهم، وجود انسجام در بین اجزاء مختلف برنامه‌ها یا بیانیه‌ها هست که در نتیجه‌ی چیده شدن اجزاء مختلف آن یک شمایل واحد حاصل ‌گردد. برنامه‌ها و بیانیه‌ها، در شکل صحیح‌شان می‌توانند مانند قطعات مختلف یک پازل،جورچین، باشند که کنار هم قرار دادن صحیح آنان تصویری مشخص را ایجاد می‌نماید و در غیر این صورت تذبذب و تشتت و از هم‌گسیختگی بین اجزاء مشاهده خواهد شد که گویا جزایری نامرتبط با هم پیش روی افراد قرار گرفته‌اند.)

 در مباحث مدیریتی، بهره‌وری را حاصل توأمان اثربخشی و کارایی می‌دانند، یعنی اینکه اهداف به درستی تعیین شده باشند و با روش درستی نیز جهت رسیدن به آن هدف‌ها عمل شود؛ از بهره‌وری با عبارت " درست انجام دادن کار درست " یاد می‌کنند و باید گفت که افزایش جدی بهره‌وری آن چنان که در دیگر شئون کشور ما مورد نیاز است، یکی از نیازهای جدی تحزب نیز در کشور می‌باشد.

  

   + مهدی رزاقی - ٥:٢٥ ‎ب.ظ ; ۱٩ خرداد ۱۳۸۸