حقیقت و قضاوت

حقیقت و قضاوت

(5/8/1387- 233)

 

  میزان(اندازه) و ابعاد شناخت، باید متناسب با موضوع تصمیم باشد. در واقع برای تصمیم‌گیری صحیح درباره‌ی موضوعی، لااقل باید این شناخت لازم وجود داشته باشد.

  برای یک تصمیم‌گیری صحیح و مبتنی بر واقعیت، لازم است که از پیش فرض ذهنی و پیش داوری داشتن نامتناسب پرهیز کرد(توضیح مفصل‌تری لازم دارد که در این نوشته به آن پرداخته نشده است)

    یکی از آسیب‌هایی که ممکن است در ارتباط میان افراد با یکدیگر یا حتی در ارتباط میان افراد با مفاهیم یا... پیش آید، مربوط به میزان شناخت یک مفهوم و تناسب آن با برداشت از آن مفهوم یا ... است. عدم تطابق برداشت یا تصور یک نفر، با واقعیت طرف دیگر آن رابطه، ممکن است سبب آسیب و تردید آن فرد شود و ممکن است در این حال حتی آن فرد به انتقاد و گلایه از طرف دیگر رابطه بپردازد فارغ از آن که این عدم تطابق ناشی از دریافت اشتباه خود او بوده است و نه ایجاد تغییر در طرف دیگر یا عدم وفاداری به تعهد(تغییر امری ممکن است و لااقل تا آنجا که در حدود امور فردی است، نمی‌توان کسی را به صرف تغییراتش محکوم کرد، اما عمل به تعهداتی که دارای بیشتر از یک طرف می‌باشند، با توجه به حدود تعیین شده در آن، لازم است).

    در این نوشته به عدم تطابقی می‌پردازم که ناشی از سوء برداشت فرد از موضوع رابطه است و نه ناشی از فریبندگی طرف دیگر رابطه(این موضوع فریب دادن، برای افراد معنادار است و درباره‌ی مفاهیم، این آسیب جدی نیست).

  البته فردی هم که در زمان دریافت عدم تطابق واقعیت یک نفر با آنچه که درباره‌ی او گمان داشته است، دچار رنجش و آزردگی می‌شود، ممکن است که از سر شفقت و دلبستگی به انتقاد بپردازد؛ یعنی او گمانش را درباره‌ی آن فرد بهتر از واقعیتی که اکنون با آن رو‌به‌رو شده است می‌دانسته است و به همین علت، تمایل دارد که واقعیت آن فرد را تا حد آنچه که خود بهتر می‌دانسته است، بالا بیاورد.

در ارتباط‌ها مهم است که تعاریف بر مبنای شناخت صورت پذیرند و نه صرف آشنایی یا گمان‌ها، تصورها و "تصویرسازی‌ها".

   موضوع دیگر یا علت دیگر را درباره‌ی این آسیب، شاید بتوان "جاذبه‌ی آغاز" نام گذارد؛ یعنی در رابطه‌ها ممکن است در شروع کردن آن شوقی وجود داشته باشد که این اشتیاق موجب شود که بیشتر، نقاط اشتراک به چشم بیاییند و مرکز توجه و تمرکز شوند و تفاوت‌ها، اختلاف‌ها یا ... معلوم نشوند، یا برجسته نشوند، یا با اغماض از آن(به طور موقت) صرف‌نظر شود یا مورد غفلت قرار گیرند. این جاذبه‌ی شروع ممکن است که برای آغاز کردن به عنوان یک "استارت" کافی باشد، اما چنانچه نیروی‌های بازدارنده یا مخالفی وجود داشته باشند، الزامی وجود ندارد که نیروی آن جاذبه‌های آغازین، برای ادامه نیز کافی باشند.

   دو مدل تقریبی ممکن، برای امتداد پیدا کردن یک رابطه، می‌تواند که به ترتیب زیر باشد:

1) آشنایی- دلبستگی- تصمیم‌گیری- شناخت

2) آشنایی- شناخت-  دلبستگی- تصمیم‌گیری(یا آشنایی- شناخت- تصمیم گیری- دلبستگی/ البته ممکن است که نتیجه‌ی شناخت، دریافت عدم تناسب یا... باشد که در این حالت نیز تصمیم‌گیری متناسب با همان شناخت انجام می‌پذیرد)

  در ترتیب اول نتیجه شناخت ممکن است که مؤید تصمیم باشد یا در تعارض با آن باشد که این وضعیت، پاگذاردن در یک فضای احتمالی و مبهم است و با توجه به آنکه پیش‌تر، تصمیم‌گیری اولیه انجام شده است، این شناخت نمی‌تواند که کمکی برای آن تصمیم گیری باشد و حتی ممکن است که در تضاد و تعارض با آن باشد و منجر به تغییر آن شود که باز هم با توجه به آنکه پیش‌تر دلبستگی نیز ایجاد شده بوده، آزردگی و رنجش ناشی از این مواجهه‌ی با واقعیت، تأثیری سخت‌تری خواهد گذارد(در این حالت ممکن است که تصمیم جدیدی از سوی فرد انتخاب شود و در تعارض با وضعیت موجودش عمل کند).  همچنین در این حالت از آْنجا که تصویرسازی برای آینده بر اساس تصورها و تمایل‌های خود فرد صورت پذیرفته و نه واقعیت‌های آن فرد و نه بر مبنای پیش‌بینی بر اساس عملکرد واقعی آن فرد دیگر، بنابراین، (پس از تصمیم‌گیری) مواجه شدن با آن واقعیت نامنطبق با آن تصویر، گویی فروریختن و ویران شدن بنایی عظیم است و در بسیاری از موارد از آنجا که تعهد دوسویه‌ای هم وجود نداشته است، شاید که حتی امکان و استحقاق گلایه‌ای هم وجود نداشته باشد.

   باید متوجه بود که پیش از قطعی شدن تصمیم و در مقطع آشنایی به آنچه که ممکن است حتی برای هر دو سوی رابطه دارای جاذبه باشد، اما زمان منطقی یا مقبولش پس از تصمیم قطعی است، نپردازند؛ چرا که ممکن است آن اختلاف‌هایی که هنوز مورد دقت یا توجه قرار نگرفته‌اند یا مشخص نشده‌اند، منتج به نتیجه‌ای به جزء آن تصور اولیه شود(ممکن است که نیاز به توضیح بیشتری داشته باشد).

     در ترتیب دوم با توجه به اینکه تصمیم‌گیری بر مبنای شناخت است، احتمال خطا کمتر است و نیز با توجه به اینکه دلبستگی در فرایندی همراه با شناخت متقابل صورت پذیرفته است، این دلبستگی دارای مبانی محکم‌تری است و احتمال خلل‌پذیری آن، در طی زمان، کمتر خواهد بود(البته که امکان تغییر برای هر فردی وجود دارد، اما در اینجا مبنای تصمیم‌گیری در مقایسه‌ی با حالت پیشین، قابل پذیرش‌تر به نظر می‌رسد). در این فضا و مسیرِ روشن‌تر، با توجه به مشخص‌تر بودن تعهدات، انتظارات، توانایی‌ها، محدودیت‌ها و... بنابراین، وجود مسئولیت، پاسخجویی و پاسخگویی، معنادارتر است.

  ناگفته نماند که این بررسی‌ها مربوط به یک پارادایم و مرز و حد خاص می‌باشد و ممکن است که این الگو برای بررسی هر رابطه‌ای مناسب/ مناسب‌ترین نباشد؛ اما برای مثال، در آن فضایی هم که می‌گویند "عشق آمدنی" بود، باز هم نباید فراموش کرد که امری/ کاری که مقدمه‌ی آن اختیاری است، اختیاری محسوب می‌شود و از سوی دیگر موجود مختار و انتخاب‌گر(دارای توان انتخاب)، مسئول نیز هست.

 

چند حرف دیگر:

 - پس از آغاز با توجه به کمک‌بودن جاذیبه‌ی آغاز، باید برای تداوم نو بودن و تازه بودن کوشید که خداگونگی است به نشانه‌ی "کل یوم هو فی شأن".

   - برای "مانا بودن"(جاودانه بودن، جاودان شدن و جاودان کردنِ) شایسته، باید از ایستا شدن پرهیز کرد که رکود و سکون، نتیجه‌اش مانداب(گنداب) است و ناخوشایندی آن.

  - باید در "قوس صعودی" حرکت نمود که اگر نه، از آنجا که زمان پیش می‌رود (و...) همان ثابت بودن هم در طی زمان می‌تواند که قرار گرفتن در "سیر نزولی" باشد.

   با توجه به آنکه شروع رابطه معمولاً در یک "اوج"  مقبول یا مطلوب آغاز می‌شود(جاذبه‌ی آغاز، اوج شوق و امید و عاطفه و هیجان و...)  و شکل می‌گیرد، اگر دچار تکرارزدگی و روزمرگی شود، ممکن است که آن جاذبه دچار آسیب شود(بحث تعهد جداست)، بنابراین دو سوی رابطه باید برای نو به نو شدن و نگهداشت و توسعه‌ی آن "شیرینی و شادمانی" بکوشند(البته این کاملاً ممکن است که در انتخاب‌های بر اساس مبنای شناخت، در حین آغاز و پس از آغاز، آن دلبستگی‌ها در طی زمان ایجاد شوند و مستقر شوند و توسعه یابند که از قضا به دلیل اینکه این علاقه، بنیاد و بنیان قابل تکیه و اعتمادتر دارد، بنابراین امید ماندگاری برای آن بیشتر وجود دارد.

   -  شاید پیش‌تر درباره‌ی این موضوع در نوشته‌های وبلاگ مطلبی درباره‌ی "بودن، شدن و ساختن" آورده بودم؛ یعنی هر کس اکنون ویژگی‌هایی دارد که آنها "بودن" اوست و پتانسیل‌هایی را نیز دارد که می‌تواند ویژگی‌های دیگری را نیز کسب کند که این "شدن" اوست و از سوی دیگر طرف دیگر رابطه‌ی او می‌تواند اثرگذاری‌هایی بر روی او داشته باشد که این "ساختن" او به کمک همراه اوست. بنابراین علاوه بر ویژگی‌های فردی می‌توان به دو موضوع دیگر نیز برای تصمیم‌گیری اندیشید و علاوه بر نقطه‌ای که اکنون در آن هستیم، توجه به "مسیری" که فرد در آن قرار دارد و "منزل و مقصدی" که چشم و دل به سوی او دارد را نیز می‌طلبد. قابل قبول بودن اصول و مبانی آنها برای یکدیگر در کیفیت شکل گرفتن آن "با هم بودن‌شان" مؤثر است و این "همْ مسیری" خرسندساز است و خشنودی‌آور و شاید از همین نیز باشد که آنها را "هم راه" و بیشتر از آن "همراه" می‌گویند که همراهی یاری و یاری‌گری می‌طلبد.

  - آنچه که آدمی آن را دوست دارد و به آن می‌پردازد، موجب می‌شود که با شوق و اشتیاق به آن بپردازد و با خواست قلبی خود مشغول آن باشد، اما آسیبی که متوجه این نگاه است از این قرار است که اگر علاقه فرد به آن موضوع از بین رفت دیگر ممکن است که به آن نپردازد و اگر که بیشتر از این، از آن موضوع متنفر شد نه تنها که ممکن است که به آن دیگر نپردازد، بلکه ممکن است که به ویران کردن آنچه که پیش‌تر نیز ساخته بوده است بپردازد و پیش‌ترش را نیز انکار کند، با توجه به این آسیب است که برخی پیشنهاد می‌کنند که انجام کارها را به کسانی بسپارید که آن را با "تعهد" انجام می‌دهند(به جای علاقه)؛ اما گمان می‌کنم که این کار ممکن است باعث شود که تنها قالبی خشک از آنچه که باید انجام شود، ایجاد شود و در بند چارچوب‌ها و قراردادها رفتن است(که البته برای امور اجرایی و... کمک‌کننده و پیش‌برنده است)؛ بدون علاقه ممکن است آنچه که انجام شده دیگر "روح" نداشته باشد(مثلاً نمی‌توان در قرارداد ذکر کرد که شما روزی 2 ساعت این قطعات را دوست داشته باشد تا مابه‌ازای آن، ما هم به شما فلان مقدار دستمزد یا "قلبمزد" پرداخت کنیم)؛

  در نظرم، آنجا که سر و کارمان با موضوعات غیر صلب و غیر بی‌روح است، آنچه گشاینده است، این است که "علاقه" و "تعهد" نیز با هم "همراه" باشند و تؤام وجود داشته باشند تا که آنچه هست، آن‌گونه باشد که "خوش" باشد و "قابل اعتماد"(یکی با توجه به علاقه و دیگری با توجه به تعهد)؛ و این ابزار‌هایی می‌طلبد مثل عدل که جایی درباره‌ی آن آورده بودم که با عدل، صلح، این "زیور دنیا"، فراگیر می‌شود و ماندگار(برای  ایجاد و حفظ آنچه در بالا  گفته شد، ملزومات بسیار دیگری لازم است که اینجا، به آنها نپرداخته‌ام)

  - و نیز یادمان باشد که گرچه که لطف غیر منتظره شعفی ایجاد می‌کند، اما مبادا  و مراقب باشیم که آن گونه که می‌گویند، ما نیز مشمول آن نشویم که خدایی نخواسته، "لطف دائم کسی را، وظیفه‌ی مسلم او بپنداریم" که این خطاست و جفاست و از "انصاف" چه دور.

 - به خاطر داشتن کوشیدن و در جهد بودن و سعی کردن برای رسیدن به نیکی‌ها به نشانه‌ی "الا ما سعی"(لیس للانسان الّا ما سعی)

و چه حرف‌های بسیاری که ماند و ناگفته ماند.

 

و توکل و توکل و ...

 

برخی نوشته‌های مرتبط:

شوق و مهر، نوشته‌ی 37 وبلاگ

رسم بندگی(2)، نوشته‌ی 224 وبلاگ

 

   + مهدی رزاقی - ٩:٢۳ ‎ب.ظ ; ٥ آبان ۱۳۸٧