سود و هزینه

 

 

  در روابط انسانی(دوستی‌ها و ...)، نگاه تجاری و رویکرد اقتصادی، اولویت نیست.

 

 توجه به سودهای حاصل از یک رابطه در برابر هزینه‌های انجام شده برای آن(زمان، پول و...) می‌تواند که رهنمون ما برای تصمیم‌گیری باشد؛ اما، نباید فراموش کنیم که در "تصمیم‌گیری‌های چند متغیره"، برای نتیجه‌گیری صحیح، باید که به تمام جنبه‌های مؤثر توجه کرد و از داشتن نگاه محدود و یا یک بعدی پرهیز کرد؛ چرا که این رویکرد، ممکن است که اصلاً ما را از رسیدن به پاسخ صحیح، دور کند.

 

 همچنین در هر سیستم، عوامل مؤثر در آن را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد؛ یکی "متغیرها"(که تأثیرگذار هستند و تصمیم‌گیری درباره آن در اختیار ماست) و دیگری "پارامترها"(که اثر دارند، اما ما نمی‌توانیم که آن را تغییر دهیم). بنابراین برای ارزیابی و ارزشیابی یک رابطه، توجه به پارامترها نیز مهم است؛ مثلاً ممکن است که فرد مورد نظر ما، درباره‌ی آن شرایطی که پیش آمده است، تنها خودش دخیل نبوده باشد و مسائل دیگری هم در آن موضوع، مؤثر بوده باشند.

 

 موضوع دیگر در مورد تصمیم‌گیری درباره یک رابطه، خودِ "هدف فرد، از رابطه" است، فارغ از سود و زیان‌های ظاهری.

 

ممکن است که کسی برای یک آرمان والاتر که در نگاه خود او جای دارد، به ظاهر، در رابطه‌اش، تنها، "هزینه" کند؛ اما در این‌جا، عایدی او، همان "رسیدن به هدفش" می‌باشد.

 

 نکته‌ی مهمی که در این‌جا نباید فراموش کنیم و از نظر دور بداریم، این است که "در هر حال، ما خودمان، مسئول تصمیم‌مان هستیم"(و نیز پاسخگو. حتی اگر که ما از دیگران هم مشاوره بگیریم، اما تصمیم‌گیری به عهده‌ی خود ماست. باید یه تفاوت تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری توجه کنیم).

 

  این بیان، معروف است که اختیارات قابل واگذاری هستند؛ اما مسئولیت، قابل تفویض نیست. بنابراین، ما هر چه که انجام می‌دهیم، حتی اگر که لطف و ایثار هم باشد، به هر حال، خود به آن تصمیم رسیده‌ایم و نباید برای آن منتی بر دیگران داشته باشیم(البته این سوای لزوم وفاداری دو طرف رابطه به تعهدات و قرار و پیمان‌های به توافق رسیده است).

 

 این توقع نداشتن و نگاه طلبکارانه نداشتن در "ادب بندگی" نیز جای دارد و نیک است که آدمی برای آن‌چه که از "خیر و بِرّ" انجام می‌دهد و  برای آن‌چه که از "اثم و عدوان" دوری می‌کند، چشم‌داشتی نداشته باشد و اگر در مقابل تمام بندگی‌هایش(به زعم خودش)، چنان‌چه بنا بر مصلحتی یا حکمتی یا برای ابتلایی و آزمونی، سختی و تلخی‌ای برای او پیش آمد، پیش خداوند گلایه نکند که چرا من که چنان کرده بودم، چنین دیدم.

 

 آدمی آن چیزی را انجام می‌دهد که به آن رسیده است و انتخاب می‌کند که انجام دهد و خوب و بدش هم پای خود اوست.

 

 امام علی عبادت را سه گونه معرفی می‌کند؛ یکی به طمع بهشت که عبادت تاجران است؛ یکی از ترس دوزخ که عبادت بنده و غلامان است و بالأخره نوع عالی عبادت، که در آن، عبادت به دلیل شایستگی خداوند برای آن است.به تعبیر شاعر، "ما را نه غم دوزخ و نه حرص بهشت است...."

 

 

 

- لا تُبطِلوا صَدَقاتِکُم بِالمَنِّ وَ الأذی.(بقره 264)

 

 

 

- تعاوَنوا عَلی البِرّ وَ التَّقوی وَ لا تَعاوَنوُا عَلَی الأِثمِ وَ العُدوان.

 

 

 

و چه قدر این آیه را دوست دارم که

 

- لَن تَنالُوا البِرّ حَتّی تُنفِقوُا مِمَا تُحِبُّون

 

بِر(خیر اجتماعی یا...) محقق نمی‌شود، تا آن زمانی که از آن‌چه که دوست داری ببخشی.

 

 

 

 

 

 

 

 

   + مهدی رزاقی - ٤:٤٦ ‎ب.ظ ; ٢٢ امرداد ۱۳۸٦