آیینه‌وار

آیینه‌وار

 (22/12/1391-444)

 

 در آیینه می‌نگریست

        مست غرورش

.

.

.

 انگار نمی‌دانست که آینه خاصیت وارونگی دارد. *

 

 * : تعریضی است به خاصیت وارونگی جانبی آیینه.

   + مهدی رزاقی - ٧:۱۱ ‎ب.ظ ; ٢٢ اسفند ۱۳٩۱

کودک و خلاقیت

کودک و خلاقیت

 (9/12/1391-443)

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های هر جامعه‌ای برای پیشرفت‌، پرورش فرزندانی است که برای فردای آن جامعه مناسب‌ترین باشند. در مباحث مربوط به خصائل و خصائص رفتاری هر فرد، سه عنصرِ «کودک، والد و بالغ» را در نظر می‌گیرند. این سه زمینه در حقیقت نشانگر تأثیر تجربیات دوران کودکی، آموزش‌ها و الگوهای عملی والدین و نیز انتخاب‌های فرد پس از یافتن قدرت تحلیل و انتخاب‌گری می‌باشد. از سوی دیگر شکل گرفتن شخصیت کودک را می‌توان در سه محیط بررسی کرد:

«خانواده، مدرسه و جامعه»

وضعیت فعلی نظام آموزش و پرورش ما، از جنبه‌های گوناگون قابل به چالش کشیدن است. اما از آن‌جا که این نوشته‌ بیشتر قصد دارد یک شیوه‌ی قابل حصول و کاربردی را در یک سامانه صحیح آموزش و پرورش به خانواده‌های دارای کودکان زیر هفت سال ارائه دهد، بنابر این به معرفی‌ «خلاقیت» بسنده می‌کنم و در صورت استقبال مخاطبان گرامی بعد از این به مباحثی مانند «نوآوری، آموزش تجربه‌گرا و … »خواهیم پرداخت.

خلاقیت:

در سال 1950 «گیلفورد» نظرات جدیدی را درباره‌ی خلاقیت ارئه داد. او نشان داد که خلاقیت کاملاً با مسأله‌ی باهوش بودن متفاوت است. (بعدها مطالعات بیشتر بر روی IQ  وبه‌ ویژه EQ ، فرضیه‌های جدیدی را در مورد اهمیت ضریب هوشی و ضریب عاطفی ایجاد کرد). گیلفورد هم‌چنان نشان داد که داشتن تفکر خلاق صرفاً یک موهبت الهی نیست بلکه قابل آموزش و فرادهی می‌باشد و تمام افراد تا اندازه‌ای از این ویژگی برخوردار می‌باشند. نتایج تحقیقات گیلفورد در کتابی به نام «ماهیت فکر آدمی» در سال‌های بعد منتشر گردید.

باید دقت کرد که میدان دادن به بروز رفتار وتفکرات خلاقه به ویژه برای کودکان از مهم‌ترین ضروریات تقویت خلاقیت می‌باشد تا آن‌جا که «راجرز» علت عمده سرکوفتگی خلاقیت در افراد را محیطی بر می‌شمارد که میزان پذیرش افراد خلاق در آن اندک است و به بروز هیجانات در آن، میدان نمی‌دهند.

معرفی انواع محصول خلاقه:

       1.         خلاقیتی که مربوط به اظهار و بیان آزادانه است. مثل نقاشی‌های فی‌البداهه‌کودکان

       2.         خلاقیت مربوط به تولید که با برنامه‌ای به منظور حل یک مشکل یا ایجاد یک شیء همراه است.

       3.         خلاقیت مربوط به اختراع که با تحزیه و تحلیل و ایجاد ترکیبات جدید همراه است.

       4.         خلاقیت مربوط به ابداع که با تغییرات بنیادین و نوآوری همراه است.

       5.         خلاقیت شهودی که مربوط به ایجاد محصولی تازه و بدون سابقه قبلی است.

 

 

 

برخی ویژگی‌های افراد خلاق:

ـ دارای گنجایش ذهنی و فکری زیادی می‌باشد.

ـ به استقلال خود احترام می‌گذارد

ـ فردی صریح و صادق است

ـ آرزوهایی متعالی دارد

ـ درباره‌ی قضاوت دیگران نسبت به خود، نگرانی‌ ندارد.

ـ به سادگی سؤال می‌پرسد و در صورت لزوم کمک می‌طلبد. (همکاری)

 

برخی نشانه‌های خلاقیت:

       1.         دقت و توجه شدید در گوش دادن، مشاهده یا انجام کار

       2.         شور و نشاط و مشغولیت‌های شدید جسمانی

       3.         تمایل به چالش با بزرگ‌ترها

       4.         استفاده از قیاس در صحبت (احساس می‌کنم یک پیله هستم که می‌خواهد به پروانه تبدیل شود.)

       5.         بررسی مراجع مختلف را برای یک موضوع

       6.         نگاه کردن با دقت به اشیاء

       7.         اشتیاق صحبت با دیگران درباره‌ی کشفیات

       8.         ادامه‌ی انجام برنامه بعد از تمام شدن وقت

       9.         کنجکاوی زیاد برای سر درآوردن از امور

    10.       بروز هیجانات

    11.       عادت به پرسیدن

    12.       صداقت و میل شدید به اطلاع یافتن

    13.       مستقل عمل کردن

    14.       صراحت و جسارت در گفتار

    15.       دقت نظر

    16.       طرح سؤالات عجیب و غیر عادی

 

عوامل مؤثر در رشد خلاقیت:

       1.         تشویق کودکان به پرسیدن سؤالات و توجه در پاسخ دادن به آن‌ها.

       2.         تشویق به تفکر انتقادی و نپذیرفتن کورکورانه‌ی نظریات.

       3.         فرصت دادن به کودکان برای ابراز خود و انجام مستقلانه‌ی فعالیت‌هایشان.

       4.         پرهیز از کنترل و راهنمایی‌های زیاده از حد و افراطی

برخی نشانه‌های روش‌های غیرخلاق:

       1.         ترس از اشتباه

       2.         پذیرفتن و انجام اولین راه‌حلی که برای هر مشکل به ذهن کودک می‌رسد.

       3.         تحقیر خیالبافی

       4.         تمایل بسیار زیاد به همنوایی گروهی و پرهیز از فعالیت‌های مستقل فردی

 

روش‌هایی برای تقویت تفکر خلاق (توصیه‌هایی به والدین)

       1.         پرسش‌های غیرمتعارف کودکان را مورد احترام قرار دهید.

       2.         اندیشه و راه‌حل‌های «غیر معقول» برای مسائل را مورد تمسخر قرار ندهید.

       3.         به فرزندانتان نشان دهید که عقاید آنان مورد احترام است.

       4.         از متفکران خلاق برای آن‌ها داستان‌هایی بازگو کنید.

       5.         با طرح مسائل، نظرات و قضاوت‌های آن‌ها را جویا شوید.

و در آخر باید یادآور شویم امکان ابراز عقاید و اندیشه‌های تازه و تشویق به ارائه اندیشه‌های نو و راه‌حل‌های تازه مهم‌ترین عامل پرورش خلاقیت خواهد بود.

 

در تهیه این نوشته از مقاله‌ی «تفاوت‌های فردی» (تألیف گروه روان‌شناسی اداره آموزش و پرورش)، محتوای دوره‌ی آموزشی‌ «هنر در دنیای کودکان» (آقای شجاع جزایری، دانشکده بهزیستی) و از مجموعه مقالات چهارمین همایش نظام پیشنهادات،  استفاده کرده‌ام.

 

   + مهدی رزاقی - ٤:٢٤ ‎ب.ظ ; ٩ اسفند ۱۳٩۱